Dát nieidaguoktá gal eaba háliidan muitalit sámeáššiid aivve čáppa luonddugovaiguin ja fiinna sániiguin, baicca friddja beassat leaikkastallat servvodat tendeanssaiguin.


Ja dainna lihkosnuvaiga nu bures ahte ráhkadeaba dál nuppi báji prográmma-ráiddus Njuoska Bittut.

 

Suvi Maaret West ja Anne Kirste Aikio leigga veaháš váibasat go skype bokte fáhtejin sudno ságaide. Soai leaba Helssegis, ráhkkaneame filbmet ođđa Njuoska Bittut tv-ráiddu.
 Mannán dálvvi čájehuvvui vuosttaš bádji sudno humorprográmmas, dadjat juo buoremus sáddenáiggis YLE:s. Soai šattaiga beakkálmassan.
-Moai soite D-beakkálmasat, boagusteaba ieža.
 Aitto leaba Suoma stuorámus beakkálmasaidfeasttas maid háhppehan fitnat. Muitaleaba fearána go okta suoma C-beakkálmasain dajai ahte sudno tv-ráidu ii leat beare áššálaš. 

Dán TV-ráiddu sihke ráhkistit ja vašuhit olbmot. Soaitá buorre ahte olbmuin ii leat vierru njuolggut bealkit. Soai leaba gullán ollu rámi.

–Buorre vel go ii oktage leat dadjan ahte ”lea buorre go sámegiella maid gullo TV:s” dadjá Kirste. Son lea ilus go lea prográmma mii oažžu rámi, iige sudno duogáš.

 

Vuorjjaiga alccaska barggu

Skuvlaáigge rájis sudnos lei juogalágan talkshowjurdda, mainna manaiga Suoma buoremus tv-buvttadanfitnodahkii. Álggos eai beroštan geahččatge sudno demo go eaba lean beakkálmasat. Soai eaba vuollánan, vuovdaleigga iežaska hirbmosit, riŋgiiga, mailiiba ja njuolggut vuorjjaiga.
Lihkkus eaba vuollánan, maŋemus gehčče sudno evttohusa
ja ráhkásmuvve sudnuide. Go Kirste ja Suvi fárrolaga, das gal šaddá buorre TV.

Álgojurdagis ii gal báhcan šat ollu, na earet go ahte soai dat láidesteaba.

– Ja buorre lei ge, ii munno álgojurdda lean vuoiga nu buorre... dadjá Suvi.

 

Homsat ja jierbmát gehččet

Mannán dálvvi čájehuvvui Njuoska Bittut TV-ráidu Suomas ja olaheigga ollu eanet gehččiid go vuos leigga vuordán. Ii YLE ge jáhkkan dan. 
Juohke vahkku gehčče gaskamearalaččat vihttalot duhát geahčči tv-ráiddu, ja sin gaskkas ollu homsat ja jierpmástallit. Dan čájehit YLE gehččiidlogut.

-Lea stuorra rápmi dat ahte besse ráhkadit nuppi báji vel, mearkkaša ahte letne lihkosnuvván dainna maid diŋgojedje, dadjá Kirste.


Njágaheigga sámivuođa sisa


-Jus olmmoš ii liikon vuosttáš bádjái, de ii gánnát geahččat nuppi ge, neavvu Suvi.

Go ođđa ráiddus boahtá dovdat dan seamma hámi ja
 áiguba seamma duostilvuođain leaikkastallat sihke suopmelašvuođain ja sámivuođain. Dien sámivuođa leaba njágahan prográmmii.

– Moai sáhtte geahččat suoma áššiid, suoma tendenssáid eará čalmmiiguin, ja bilkidit suopmelašvuođa ja oarjemáilmmi, muitala Suvi.
YLE ii diŋgon sápmelaččaide prográmma, muhto buot suopmelaččaide.

Soai leaba oba duhtavažžat go ráidu ii lean álggorájis jurddašuvvon bearašprográmman. Jus nu livččii, de leigga šaddat kompromisset sihke sisdoaluin ja eaba livččii beassat snoallat.


– Vuorrásat lávejit savkalit ahte sii ge gehččet munno prográmma, muitala Kirste, Suvi lasiha - dego livčče porno.

 

Silikončiččit ja snollosat

Eaba leat rádjen maid muitaleaba, vaikko leaba diehtomielalaččat čájehan eará gova sápmelaččain go dan juhkkis dievddu, mii muđui lea dábálaš govva suomas. Soaitiba gal ribahan eará stereotiippa leavvat.
– Dál eai doaivvo dan, muhto ahte buot sámenissonat leat hui giempásat, dadjá Suvi.

Kirste lea ovttaoaivilis ja dadjá váttisin garvit stereotiippaid, muhto vel álkit ráhkadit ođđa.

Dá lea humorprográmma ja das ii galggaše oktage vuordit duođalaš gova sámeáššiin. Ii Suvi loga iežas oba fuollatge bargun guoddit eará sápmelaččaid image, ii ge dan barggu ahte aivve rámpot sápmelaččaid ja suopmelaččaid aivve bilkidit.
– Ean livčče maidege sáhttit bargat, jus galggašeimme dan ala smiehtat, jurddaša Suvi.
Barggadettiin eaba beroš maid earát oaivvildit. Dá lea sudno ámmatbargu, hutkat movt áin guoimmuhit suoma álbmoga iežaska vugiin.
 Ii leat ávki jurddašit ahte Helsegis ipmirdit sápmelaččaid siskkáldas leaikkaid, danin leaba maid geahčadan oalle dábálaš áššiid, nu go máhkaš luonddunuoskideami.

– Dehe silikoncčiččiid, árvala Suvi.

– Leat bat silikončiččit aivve romit? Sáhttá leat fiinna ášši, nu čábbát ahte buohkain livččii galgat dat, dadjá Suvi.

Veagalváldálasvuođat ja goddin

Váikko dát nieiddaguoktá leaba rájakeahttá ja roahkkadat, geat áinnas leaikkastallaba movt bisuhit čielga sámi vara
 ja guohtunriidduiguin de manná gal lihkká rádji gos
nu. Suvi dadjá ahte ii leat sudno humor leaikkastallat ovdamearkka dihte veagaváldálasvuođain, inseasttain dehe bearašgoddimiin.
– Mii bat das livčče suohtas, jearrala vel.
Ii, sudno humor gal manná baicca snoallama guvlui.

Man dávjá leat oaidnán dahje gullan sáni cillu almmolaččat Sámis? In sáhte mun eará mieđihit, ii daga oktiige bahá jus muhtin hupmá cillu birra TV:s.

 

 

Suvi muitala ahte son leaikkastalai ovttain journalisttain iežas ollu irggiid birra ja oahpai gal ahte ii journalisttain galgga leaikkastallat bearehaga, go dat gal čállá.
 Sudnos lea jurdda várjalit iežaska priváhta eallima ja danin eaba leat suoma mediaide muitalan agi, bearášdilálašvuođa ja nu áin, muhto mii hal duos lea ávkkiid go hupmába sámi mediain? Nubbi lea mu skuvlaoabbá, in ge leat eará moadde beaivvi boarráseappo, nubbi ovtta boaris ovttain mu oappáiguin ja goappešagat leaba mus ovddeš kollegat.